Ga naar de inhoud

De beste boeken over de Holocaust

25 januari 2018 Leestijd:

De top-5 van een zestal kenners

De groep mensen die de Tweede Wereldoorlog heeft meegemaakt wordt steeds kleiner. Verhalen uit eerste hand kunnen we op den duur dan ook alleen nog teruglezen. In het kader van de Auschwitz-herdenking komend weekend vroegen we een zestal kenners naar hun top-5 meeste gewaardeerde boeken over dit onderwerp. Hieronder het resultaat.

Floris van Dijk, beleidsadviseur bij VWS

1. Timothy Snyder, Bloedlanden. Over hoe Oost-Europa tussen twee ideologische kwaden (nazisme en stalinisme) vermorzeld werd.

2. Bill Minco, Koude voeten. Over de lijdensweg langs meerdere concentratiekampen en kille ontvangst in Nederland.  

3. Andreas Sas, Et alors, j’ai commence à raconter. Over een Hongaars jongetje dat Buchenwald en Theresienstadt overleeft en in 1956 naar Zwitserland vlucht.

4. Robert Jay Lifton, The nazi doctors: medical killing and the psychology of genocide. Over hoe de eed van Hippocrates vervangen werd door onbegrijpelijke gruweldaden.

5. De nog te verschijnen Engelstalige biografie van Constantin Karadja, een Roemeens diplomaat, geboren aan Nassaulaan 1 in Den Haag, die tegen het nazistische bewind in 51.000 Europese Joden redde.

Bloedlanden

Ilse Raaijmakers, beleidsadviseur bij VWS

1. Christopher Browning, Ordinary men. Beste wetenschappelijke boek over de Holocaust. Meest schokkend: mannen die weigerden mee te doen hoefden dat helemaal niet met de dood te bekopen. Die werden gewoon overgeplaatst. Je kunt dus altijd 'nee' zeggen.

2. Primo Levi, Is dit een mens. Aangrijpend ooggetuigenverslag van een Auschwitz-overlevende. Die pijnlijk genoeg jaren later zelfmoord pleegde en pas daarna is zijn autobiografie – die hij al kort na de oorlog  schreef – beroemd geworden. Dat heeft hij zelf niet meer meegemaakt.

3. De dagboeken van Victor Klemperer. Niemand anders heeft – met heel veel woorden – de tijdsgeest van het Derde Rijk zo scherp weergegeven.

4. Floris B. Bakels, Nacht und Nebel. Niet helemaal Holocaust, maar relaas van een politiek gevangene die verschillende kampen heeft overleefd. Rauw mannenverhaal.

5. Anita Lasker-Wallfisch, De celliste van Auschwitz. Absurd verhaal: hoe iemand overleeft door cello te spelen, o.a. voor Josef Mengele.

Is dit een mens?

Frank van Vree, directeur van het NIOD (Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies)

1. Raul Hilberg, The Destruction of the European Jews/De Vernietiging van de Europese Joden. Onvoorstelbaar belangrijk en baanbrekend werk, grote pionier voor alles wat er later kwam.

2. Jacques Presser, Ondergang. Een boek dat insloeg als een bom, als een persoonlijke aanklacht en tegelijk een groots in memoriam voor de omgebrachte Nederlandse Joden

3. Claude Lanzmann, Shoah (film en boek). Ik moet het noemen: dichter bij de vernietiging dan Lanzmann is geen enkele cineast geweest, een monumentaal cinematografisch werk dat de getuigen en de blijvende impact van de herinneringen in beeld brengt.

4. Zygmunt Bauman, Modernity and the Holocaust. Een boek dat de nazistische vernietiging verbindt met de moderne wereld waarin wij leven: Bauman bouwt voort op Hilberg, maar actualiseert de betekenis.

5. Timothy Snyder, Bloodlands: Europe Between Hitler and Stalin/ Bloedlanden. De Jodenvervolging vormt een belangrijk, essentieel onderdeel van dit boek, dat zich focust op de regio in Oost-Europa waar de de Tweede Wereldoorlog de diepste sporen heeft achtergelaten, met onvoorstelbare verschrikkingen, waaronder de 'Holocaust by bullets' en de vernietigingskampen.

Ondergang

Marc van Berkel, docent-onderzoeker aan de HAN (Hogeschool van Arnhem en Nijmegen)

1. Imre Kertesz, Onbepaald door het lot, later verschenen als Fatelessness, en Kaddish for an Unborn Child. Deze romans gaan over de strijd van een overlevende van de Holocaust tijdens en na de oorlog. In laatstgenoemde werk legt hij een vriend uit waarom hij een kind niet ter wereld kan brengen waar dergelijke gruweldaden gebeuren. Kertész won de Nobelprijs voor de Literatuur in 2002.

2. Jonathan Littell, De Welwillenden. 962 pagina’s dik, schokkend en gruwelijk, een roman met veel historische details, en vertelt het verhaal in het perspectief van de dader, de SS-officier Maximilian Aue. De roman gaat in feite over ons.

3. Jiri Weil, Leven met de ster. Weil ontsnapte aan deportatie door onder te duiken in Praag. Op deze ervaring baseerde hij vervolgens zijn autobiografische roman. De passieve hoofdpersoon probeert zich aan te passen totdat blijkt dat dit niet de juiste overlevingsstrategie is.

4. Christopher Browning, Ordinary Men: Reserve Police Battalion 101 and the Final Solution in Poland. Niet voor het eerst, maar wel overtuigend aangetoond dat de daders ook ‘gewone mannen’ waren, die weken voor groepsdruk en bevelen konden weigeren. Ook zeer invloedrijk.

5. Aharon Appelfeld, Badenheim 1939. Een roman van de onlangs overleden Appelfeld, over een toeristenstadje in Oostenrijk aan de vooravond van de vervolgingen. Langzaamaan begint het regime de stad te sluiten en dreigt deportatie. Veel van de burgers weigeren de komende Holocaust te zien. Indringend portret van de joodse gemeenschap én van Midden-Europa.

De welwillenden

Niels Weitkamp, projectleider bij het Nationaal Comité 4 & 5 mei

1. Frank van Vree, In de schaduw van Auschwitz. Goed geschreven beschouwing op de ontwikkeling van herinneringscultuur na de Tweede Wereldoorlog en de positie die de Holocaust daarin inneemt.

2. Anders Rydell, De plunderaars. Interessant boek dat inzicht geeft in het roven van kunst door de nazi’s uit musea en privécollecties, als ook het restitutieproces van de kunst na de oorlog aan onder andere Holocaustoverlevenden.

3. Nationaal Comité 4 en 5 mei, 'De vergeten genocide' (webtentoonstelling): http://romasinti.eu/nl/. In deze tentoonstelling wordt in verschillende talen aan de hand van verhalen van Roma en Sinti kinderen verteld over de voor velen nog steeds onbekende geschiedenis van de genocide op de Roma en Sinti.

4. Pauline Broekema, Geef mij onze klei maar! Een zeer persoonlijke en daardoor ook indrukwekkende 4 mei-voordracht van journalist Pauline Broekema over de Holocaust en de joodse gemeenschap in Groningen. https://www.4en5mei.nl/media/documenten/voordracht-pauline-broekema-nh-2013.pdf

5. Guus Luijters, In Memoriam. De gedeporteerde en vermoorde Joodse, Roma en Sinti kinderen 1942-1945. Een omvangrijk boek waarin de kinderen die zijn vermoord tijdens de Holocaust weer een gezicht krijgen. Zowel het boek als de tentoonstelling maakten grote indruk.

In de schaduw van Auschwitz

Jurmet Huitema-de Waal, projectmedewerker en trainer bij de Anne Frank Stichting

1. Harald Welzer, Daders: hoe heel normale mensen massamoordenaars worden. Over de omstandigheden en voorwaarden waaronder gewone mensen genocide kunnen plegen - tijdens de Tweede Wereldoorlog, maar ook in Rwanda en Bosnië.

2. Saul Friedländer, Nazi-Duitsland en de joden. Alles omvattend boek, geeft inzicht in de proporties, de complexiteit en de onderlinge verwevenheid van de vele componenten van deze geschiedenis.

3. 'Het Auschwitz album'. Een uniek fotoalbum over de Holocaust. Het toont de aankomst en de selectie van Hongaarse joden. Het originele album is door Lil Jacob-Zelmanovic Meier geschonken aan Yad Vashem. http://www.yadvashem.org/yv/en/exhibitions/album_auschwitz/index.asp

4. Eric Heuvel, De Zoektocht. In deze educatieve strip worden aan de hand van de belevenissen van een fictieve familie tijdens de Duitste bezetting de belangrijkste feiten over de Holocaust verteld. Bij de strip is divers educatief materiaal ontwikkeld, waaronder een digiles. http://edu.annefrank.org/dezoektocht/

5. Er is al zo veel genoemd!